De Onderzoeker

Stefan Schlesinger

2011-09-04T00:23:00.000-07:00

ex libris voor Dr. B Hunningher en zijn vrouw A.M.L. Korthals - Schooten, 1932

ex libris voor Hans de Lange en zijn vrouw Theo(dora) von Weiler, 1932

Ontwerp voor ex libris Jo Spier (1900 - 1978) niet uitgevoerd. ca. 1935

begroeting vrij werk, 1940

Ontwerptekening doosopduk 'kindertabletten' voor de firma Van Houten, 1940

Boekband voor een maçonnieke uitgave, 1940

Beeldmerkjes voor Papiergroothandel Buhrmann ca. 1935

Kalenderblad 1936

Ontwerp voor een affiche ( niet uitgevoerd) 1928

Beeldopdruk blik Biskwie chocoladerepen voor Van Houten 1938

Voorbeeld in toepassing van de letter 'Figaro' 1939

Omslagen catalogi Metz & Co reclamefolders 1926, 1927

Hierbij een aantal onbekend gebleven werken van de grafisch ontwerper Stefan Schlesinger (1896-1944). Samen met zijn vrouw behoorde Schlesinger tot 1933 tot de beweging van Le Droite Humaine, de vrijmetselaarsorganisatie voor man en vrouw. Wegens gebrek aan leden werd zijn loge in Amsterdam (1933) opgeheven. Een aspect uit het prachtige oeuvre dat bewaard bleef in diverse archiefinstellingen en naar ik hoop in een overzichtstentoonstelling.eens zichtbaar gemaakt zal worden. In 1997 verscheen van mij en wijlen prof. dr. Philip van Praag een monografie van zijn leven en werk, echter met veel te weinig kleur. Stefan Schlesinger ontviel ons in de oorlog.

Von Stein - De grote onbekende

2011-09-03T23:47:00.000-07:00

Reisfolder voor de Rotterdam Lloyd 1930

Reclamefolder voor Hotel Huis ter Duin in Noordwijk 1930

Reclamefolder voor Hotel Huis ter Duin in Noordwijk ca. 1930


Mogelijkheden van vermaak in Hotel Huis ter Duin in Noordwijk

Reclamefolder voor de firma Bruynzeel in Zaandam. Het beeldvignet is een ontwerp van Vilmos Huszar.

Johann Anton Willebrord von Stein werd in Haarlem geboren op 21 november 1896 en overleed in Naarden op 13 april 1965. Voor langere tijd hoofd ontwerpstudio van drukkerij Rotogravure in Leiden. Zijn nalatenschap is daarbij vermoedelijk verloren gegaan. Een ware meester in de airbrush techniek.

Kleuren beschikbaar voor een affiche

2011-09-03T23:17:00.000-07:00

Soms geven ondernemingen wel eens van die boekjes uit waarbij men ingaat op onderdelen van het productieproces.

De Franse firma Ch. Lorilleux & Cie stuurde rond 1900 een boekje naar zijn relaties om aan te geven de beschikbaarheid van het kleurenpalet waarover deze drukker van affiches kon beschikken. Een nuttige bron in het opwaarderen en vaststellen van een origineel gedrukt exemplaar. Een kleurenpalet dat tegenwoordig niet meer benaderbaar is, ook niet met de juiste computertechnieken. Of toch maar eens een ultieme poging wagen om deze kleurstelling te benaderen?

Henriette Fox - Borel

2010-04-24T09:53:00.000-07:00

Recentelijk werd mij een blik gegund in de nalatenschap van de illustratrice Henriette ( Hetty) Fox - Borel die onder pseudoniem 'Ajo' als illustratrice voor prentbriefkaarten grote bekendheid kreeg. Ajo een samentrekking van Annie en Joop de namen van haar kinderen. Het was een bijzonder kennismaking en er is gelukkig nog veel bewaard gebleven. Voor haar kinderen tekende ze een groot aantal verjaardagsboekjes en ander werk. Onder haar eigen naam H. Fox-Borel schreef ze een aantal kinderboeken die gepubliceerd zijn in Engeland. Een bijzonder (vergeten) talent! Wordt vervolgd.

Pochoir voorbeelden

2010-04-24T09:22:00.000-07:00

Pochoirdruk is een sjabloon of stencil-achtige techniek dat vooral in de art Deco periode populair werd. Voor deze techniek maakt men gebruik van zinkplaten. De kleurafscheiding wordt voor elke kleur handmatig uit de zinkplaat geknipt. Een voor een worden de kleuren met de kwast aangebracht. Men gebruikte hiervoor plakkaatverf of gouache. Gouache is verf waarbij krijt is toegevoegd. De verf ligt er als het ware dik bovenop. Dit ontwerp (Frans van origine) zal worden gebruikt als omslag voor een menukaart. Deze menukaart uit 1937 werd gebruikt in Hotel 'De Wittebrug'. Dit hotel werd geopend op 7 juli 1891 aan de Badhuisweg in Scheveningen. Na een aantal verbouwingen wordt dit alom bekende hotel in 1995 afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw.
De po

Cacao Van Houten uit Weesp

2010-04-24T09:08:00.000-07:00

Een opname die ergens is gemaakt in Amerika rond 1900. Een stel kinderen geleund tegen de houten achterkant van een huis. Verder een geschilderde reclame voor "Van Houten's Cocoa" dat uitgevoerd is op zeer groot formaat!. Deze opname met nog eens 20 andere opnamen van reclameborden geplaatst in Amerika die zorgvuldig in de archieven worden gekoesterd. Dit alles uitgevoerd voor rekening van de toenmalige cacaokoning uit Weesp, De Koninklijke Cacao en chocoladeonderneming C.J. Van Houten & Zn. Het toont op grootse wijze een van de vele mogelijkheden om reclame te maken voor het product Van Houtens cacao in met name Amerika, het land van de ongekende mogelijkheden. In voorbereiding is nu een lijvig boekwerk dat gedetailleerd ingaat op deze fascinerende bedrijfsgeschiedenis. Werkelijk, de firma Van Houten was een grootindustrie op wereldformaat.

Zij waren de oorspronkelijke ontdekkers van het product cacaopoeder. Dus dit is een puur Nederlandse ontdekking dat de belangrijkste omslag betekende in de wereld van cacao en chocolade. Helaas zullen in 1971 de poorthekken in Weesp voorgoed worden gesloten en rest nu alleen nog maar een waardevolle papieren historie met o.a. daarin vermeld de onthulling van het geheim voor het branden van cacao. Het komt er aan! ........In 2011.

Eugene Gaillard - Le Meublier de l'Art Nouveau Bing

2010-04-17T02:04:00.000-07:00

Een fascinerende zeldzame opname van een van de meest talentvolste meubelontwerpers uit de periode Art Nouveau. Eugene Gaillard (1862-1933).

Gaillard was voor enkele jaren in dienst bij de kunsthandelaar Siegfried Bing (1838-1905).

Deze opname is rond 1900 gemaakt in de ateliers van l'Art Nouveau Bing, die gevestigd waren in de Rue de Provence te Parijs. Eugene Gaillard staat links hierop afgebeeld (zonder witte jas) werkend en inspiratie zoekend aan het schetsbord. Zijn assistenten volgen deze ontwerpstructuur voor een buffet. Er zijn voor zover bekend van Eugene Gaillard geen andere foto-opnamen beschikbaar. Door gebrek aan beschikbaar archiefmateriaal bleef zijn biografie van werk en leven onvoltooid. Echter dit is een kunsthistorische ontdekking! dat een vervolg zal krijgen.

2010-04-10T12:39:00.000-07:00

Heden zaterdag 10 april de verzamelbeurs in Utrecht bezocht. Ook nu weer weinig nieuwe vondsten.
Wel een opmerkelijke uitgave gevonden 'La Decoration Peinte' met omslag van Georges de Feure. Inhoudelijk zeer veel voorbeelden om daarmee openbare gebouwen privewoningen of scholen decoratief te beschilderen. Dit album is uit 1910. Een bijzondere vondst mag ik wel zeggen! en erg zeldzaam.

Onderzoek in archieven

2010-02-05T14:40:00.000-08:00

Onderzoek doen in archieven met als uiteindelijk doel een publicatie is denk ik voor mij de ultieme doelstelling. Wanneer dat laatste een feit is dan gaan al de aantekeningen en archiefmateriaal weer de deur uit. Een lege plank geeft immers inspiratie tot nieuwe avonturen. Zo is documentatie en aantekeningen over de zeer talentrijke Fre Cohen (1903-1943) ondergebracht bij het Amsterdamse Stadsarchief en is hiervan kortgeleden een inventarisatie gemaakt. Anders kon men als bezoeker niets aanvragen!. Archiefmateriaal voor mijn boek over leven en werk van Pieter.A.H. Hofman (1885-1965) een Haags sierkunstenaar berust in de collecties van Museum Meermanno / Huis van het boek. De nieuwe benaming voor Museum Meermanno Westreenianum in Den Haag. Het documentatiemateriaal over de Franse affiche ontwerper A.M. Cassandre (1901-1968) en zijn uitgevoerd werk voor Nederlandse ondernemingen in de periode 1927-1931 en Johann Georg van Caspel affiche-ontwerper en architect is thans nog hier aanwezig. Verder heb ik nog een archiefdoos met documentatie over de Russische ontwerper en schilder Wladimir Bielkine. Dolly Rudeman met haar specialisme het affiche voor de film en veel documentatie van Georges de Feure, de legendarische ontwerper tijdens de Art Nouveau periode. Hij is van Nederlands -Belgische afkomst; Georges Joseph van Sluijters. Zijn vader was een Nederlandse architect die o.a.in Parijs, Elsene, Den Haag, Amsterdam, en Arnhem heeft gebouwd. Daarover later meer. De Feure, men spreekt het uit met een zweem van aristocratie, een werkelijk virtuoos kunstenaar waarvoor ik onderzoek deed in Nederlandse, Belgische en Franse archieven.

Jan Hendrik van Sluijters, 1832-1916 - Architect

2010-02-05T07:32:00.000-08:00

Soms zijn er wel eens van die onderzoeksprojecten waarin men al een heel eind is gevorderd, hierover een paar artikelen schrijft maar die om een of andere reden toch onafgemaakt in de archiefdozen bewaard blijven. Zo is dankzij digitaal onderzoek in de beeldbank van het Amsterdamse Stadsarchief een nieuw bouwproject teruggevonden van de relatief onbekend gebleven architect Jan Hendrik van Sluijters. Ware het niet dat hij de vader was van de bekend geworden Art Nouveau ontwerper Georges de Feure, alias Georges Joseph van Sluijters (1868-1943). Georges Joseph van Sluijters werd op 6 september 1868 in Parijs geboren. Zijn vader bouwde toen diverse appartementencomplexen in de Franse hoofdstad in opdracht van een rijke clientèle waaronder de Nederlandse gezant in Parijs, Baron van Zuylen Nijevelt ( 5,rue Rougemont) de Graaf van Seebach ( 31,rue de Courcelles) de Minister van Zweden en Noorwegen, Baron Aldelsward (42 Rue Rovico) Graaf de Riant, (14,avenue Roi de Rome), de Heer Viot de Sperlet ( 14, rue de Berri) en de Heer Moulton ( 27 Rue de Courcelles). Deze namen en Parijse bouwprojecten vond ik terug in een brief in het Haags Gemeentearchief als van Sluijters in 1870 aan het Gemeentebestuur een rioleringssysteem aanbood die hij op reeds had beproefd en goedgekeurd in de door hem gebouwde huizen. Een toevalstreffer in archieven zoals er zoveel zijn. In 1870 bouwde van Sluijters in Den Haag. Deze huizen werden 'woonhotels' genoemd op de Laan Copes van Cattenburch (links) en verder een serie 'Brusselse huizen' in het Arnhemse Spijkerstraat gebouwd in het tijdvak 1877-1880. (bovenste opnamen). Deze huizen zijn van een voorname grandeur en zo fraai afgewerkt. Dit is te zien zowel aan de buitengevel als binnen. Pal naast de deur bevind zich een kleine inkeping in de muur met een ijzeren balkje. Hier kon men alvast de laarzen ontdoen van modder want nadat die huizen waren afgebouwd was de architect verantwoordelijk voor bestrating in de breedte naargelang het aantal verdiepingen die zijn huizen telde. Huizen die voorzien zijn van een zogenaamd -Mansardedak- . Een uitvinding van de 17e eeuwse Franse architect Mansarde. Deze dakvorm bestaat uit gebroken, naar buiten geknikte vlakken, en zijn met leisteen afgewerkt. Het doel was tweeledig, door het aanbrengen van deze dakvorm ontstond een diepe zolderetage voor inwonend personeel, en anderzijds werd het niet aangemerkt als een echte verdieping. Dit had weer zijn voordeel, als de bestrating minder breed voor rekening van de architect kon worden aangelegd. Een Haagse architectuurgids maakte mij duidelijk dat in de Spijkerstraat in Arnhem een reeks van monumentale huizen grote gelijkenis vertoonde met het blok van drie huizen op de Laan van Copes van Cattenburch. Maar hoe moet men hiernaar zoeken in de archieven? als blijkt dat een groot deel van het bevolkingsarchief en bouwtekeningenarchief met bijbehorende stukken van Arnhem tijdens de laatste oorlog prooi werd van de vele bombardementen op die stad. Ik heb echter veel gegevens kunnen terugvinden door middel van kadaster onderzoek en daarbij behorende overige gegevens zoals hulpkaarten. Hierdoor kan een en ander definitief worden vastgesteld. Wanneer bijvoorbeeld de huizen zijn afgebouwd. Maar let op wanneer op kadasterkaarten een 'dienstjaar' wordt genoemd dan heeft dat altijd betrekking op een situatie van een jaar daarvoor. Rond de tweede helft van de 19e eeuw was het gebruikelijk dat een architect een eigen risico nam door te bouwen voor eigen rekening en daarmee de grond op zijn naam werd gesteld. Revolutiebouw was het spel van de 'Drie Heren' die betrokken waren tijdens een bouwproces in de 19e eeuw. De eerste is de grondspeculant die grond opkoopt of in het bezit is van eigen grond, en die grond vervolgens in percelen opdeelde naargelang er gemeentelijke plannen waren voor stadsuitbreiding en daarin geplande straten. Voor het te bouwen huizen of een complex huizen zocht de grondspeculant een architect of meester-timmerman. Door gebrek aan eigen financiële middelen was de architect gedwongen om aan te kloppen bij de hypotheekbank als derde Heer met als onderpand de op zijn naam gestelde grondaankoop. De grondeigenaar bemiddelde dan vaak om zo de grondprijs terug te ontvangen en voorlopig naar de achtergrond te verdwijnen. Overige termijnen werden door de hypotheekbank pas uitbetaald naargelang de bouwontwikkeling van de huizen. Revolutiebouw wordt zo een eigentijdse manier van gelukzoeken in het vinden van kopers of huurders. In het geval Arnhem was notaris Mr. Jonkheer Rudolf Isaac Teding van Berkhout in de 'Spijkerbuurt' de projectontwikkelaar en Jan Hendrik Van Sluijters de architect.
Speculatiebouw is vaak te herleiden uit ontstane rechtlijnige straatpatronen door het opdelen in goed verkoopbare grondpercelen zoals dat in Den Haag goed waarneembaar is in de Archipelbuurt. Het kon ook goed mis gaan. In 1883 ontstond er een suikercrisis in voormalig Nederlands Indien. Revenuen bleven achter en had vooral zijn weerslag in Arnhem door de leegstaande huizen en het uitstellen van overtocht voor de permanente vestiging in ons land, met name in Arnhem en in Den Haag. Jan Hendrik kondigde zijn eigen faillissement aan, maar vond nog tijd om op het Damrak in Amsterdam het voormalige 'Biblehotel' te voorzien van een nieuw uiterlijk. Een onbekende architect kan soms verrassend naar voren komen uit archiefstukken.

De krant digitaal doorzoeken

2010-02-05T06:21:00.000-08:00

Het is natuurlijk een hele mooie ontwikkeling dat de krant uit de 19e eeuw voor de onderzoeker een schat aan gegevens kan gaan opleveren, zeker nu de Koninklijke bibliotheek (KB) in het voorjaar de website historische kranten flink zal gaan uitbreiden met ruim 1 miljoen pagina's. Voor research is dat natuurlijk een fantastisch gegeven. Hier zijn wat tips. Ga naar kranten.kb.nl
Kies uit de mogelijkheden om te zoeken via een term of hele pagina's doorzoeken. Mijn ervaring, zoeken met een zoekwoord is de beste optie. Hierbij moet gedacht worden om de zoekterm te onderwerpen aan de term die men destijds daarvoor bezigde. Neem als voorbeeld
de zoekterm 'affiche', dan kan hierop worden gezocht. Maar beter is ook te zoeken met de ouderwetse termen 'aanplakbiljet' of 'aanplakbrief'. Om niet al teveel resultaten op te roepen door een vinkje weg te halen bij een of meerdere kranten. In dit geval kan gezocht worden in Het Centrum (1910-1930), NRC (1910-1930) Het Vaderland (1920-1945) en Het Volk (1910-1920) Met als zoekterm aanplakbiljet kiezen we voor te zoeken tussen 1 januari 1909 en 1 december 1920. En we halen vinkjes weg bij het Volk en het Centrum. Niet dat deze kranten onbelangrijk zijn maar de nadruk op kunstuitingen zijn de NRC en Het Vaderland inhoudelijk beter. Mooi.Het resultaat kan ons bekoren: 415 treffers op 119 pagina's. Met het symbooltje vergrootglas met daarin een + kunnen pagina's worden vergroot en drukken 2x om de leesbaarheid scherper in te stellen. Afhankelijk dus van uw eigen brilsterkte. Nu een bericht op de eigen computer opslaan. Geheel rechts bovenaan op de website bevinden zich drie symbolen. De middelste gebruiken om het PDF bestand te downloaden naar de eigen computer voor 'Bureaublad' of 'Mijn Documenten'.
In het vakje opslaan noteren we de datum en de naam van de courant als referentiekader, en slaan de pagina op. Dit bestand openen met het programma 'Adobe Reader', die is zodanig ingesteld dat bij het indrukken van de (rechter) muis een kruisje tevoorschijn komt. Hiermee naar het bericht wat men zou willen koesteren en maak het met dezelfde (rechter) muis blauw. Muis loslaten. Daarna opnieuw (rechter) muis: 'afbeelding kopiëren' . We gaan nu openen een lege Word pagina en 'plakken' nu het bericht. Voila geslaagd om alleen datgene te kopiëren dat van belang was. Dit onder de bestaande map opbergen als nieuw of anders direct uitprinten. Succes verzekerd en men is er een tijdje zoet mee. Maar dat is nou het leuke aan zoekacties, men vind altijd wel iets van zijn gading.

Ella Riemersma

2010-02-05T03:23:00.000-08:00

Eindelijk na ruim een jaar van hard werken is het eindelijk zover!
Mijn nieuwe boek is uit! ; 'De Art Deco van Ella Riemersma (1903-1993) (ISBN 978-90-74009-68-3)
Ella Riemersma een illustratrice voor kinderboeken en voornamelijk boekbanden in Art Deco. Zij werd geboren in Dordrecht in 1903 waar zij op 18-jarige leeftijd haar professionele debuut maakte. De speurtocht naar haar artistieke achtergronden begon in 1993 en pas veel later zou mij duidelijk gaan worden dat zij twee maanden daarvoor in Wenen in een volkomen anonimiteit was overleden. Haar artistieke werkzaamheden in 1933 abrupt gestopt toen zij ging trouwen 30 jaar oud met een 54-jarige niet onbemiddelde verzekeringsdirecteur. in die tijd was er voor de vrouw weinig keuzenmogelijkheden, of trouwen, of stoppen met werken. Uiterst moeizaam verliep dit onderzoek naar haar achtergrondgegevens. Het eerste resultaat viel te lezen in een artikel gepubliceerd in 'Boekenpost'. Zo gaat dat vaak met projecten die net zijn opgestart. Dit was een van de vier projecten die toen een aanvang namen. Daarna worden de gevonden documenten weer opgeborgen in de archiefdozen en werd in de loop van jaren hierbij nieuwe stukjes informatie toegevoegd. Deze gelegenheid tot publiceren ontstond toen uitgever, Robert van Rixtel van [Z]OO producties in Eindhoven begin 2009 vroeg of dit boek in wording goed zou kunnen passen binnen de reeks boeken die al bij [Z] OO Producties verschenen van mijn hand. Ir. Louis C. Kalff (1897-1976) in december 2006. Een biografie van het artistiek geweten van Philips en een fervent ontwerper van nu zeer gezochte affiches. In de zomer van 2008 verscheen de volgende uitgave, dat van grafisch vormgever en interieurarchitect Nico P. de Koo (1881-1960).

Voor deze publicatie van Ella Riemersma wordt verder een essay in een Nederlandse vertaling weergegeven door grafisch vormgever en boekrestaurateur Jeff Clements. Eindredacteur voor dit boek, Sybrand Zijlstra woont en werkt in Bandung (Indonesië). Margreet van Wijk-Sluyterman bracht voor dit boek een boeiend hoofdstuk in. Namelijk de samenwerking van uitgever Isaak van Noothoven van Goor met diverse illustratoren waaronder Ella Riemersma, Nans van Leeuwen en Sijtje Aafjes. Al met al is dit een hele mooie uitgave geworden! 144 pagina's met ca 250 illustraties dat werd opgemaakt door de uitgever Robert van Rixtel in samenwerking met Juultje van der Put (vanRixtelvanderPut ontwerpers) Verder in opgenomen een complete oeuvre beschrijving. Al het beeldmateriaal werd opnieuw gefotografeerd door de Haagse fotograaf Marsel Loermans. Deze drukorder vanouds ondergebracht bij Roto Smeets GrafiServices in Eindhoven. Een drukker met smaak en goed gevoel in het weergeven van kleurenreproducties. Dit zal voor veel liefhebbers weer heerlijk smullen zijn met zoveel nieuwe aangedragen nieuwe feiten en wetenswaardigheden in het leven en werk van Ella Riemersma. Een nu volkomen vergeten tekentalent maar in dit boek weer helemaal terug van weggeweest. In januari 2011 volgt een expositie in de Dordse Bibliotheek.

2010-02-05T03:21:00.000-08:00